LAŽ, MANIPULACIJA, OBMANA, DECEPCIJA
Decepcija, obmana, laganje, manipulacija, sve to predstavlja akt namernog pružanja neistinitih ili nepotpunih informacija sa namerom ili u cilju dezinformisanja ili dovođenja u stanje zablude određenog lica ili grupe lica, ili pravnog lica. Pored direktnog laganja, može se manifestovati i tako što će se određena informacija minimizirati, prećutati, reći poluistinu ili izostaviti iz konteksta, što daje isti rezultat, a to je svesno i namerno dovođenje u stanje zablude druge strane. Najkritičniji elemenat ovog procesa je namera onoga ko pruža informaciju ili je namerno izostavlja. Bez namere, ne postoji ni obmana, bez obzira na verodostojnost informacije koja je plasirana. Činjenica je da svi ljudi lažu, a lažemo iz dva razloga a to su sledeći razlozi – lažemo da bi dobili nešto iz toga, neku vrsti koristi, kako nematerijalne tako i materijalne, i drugi razlog je, da bi izbegli gubitak nečega, što takože može biti nematerijalnog i materijalnog karaktera. Još od doba kada smo deca, čak bebe, počinjemo da razvijamo “mehanizam” za manipulaciju i laganje. Da pojasnim do detalja. Kada beba plače majka ga uzme u naručje da ga smiri, kada beba prestane da place majka ga vrati nazad u krevet samog i ostavi ga nasamo. Vremenom, dete počinje da povezuje da, kada plače, majka obraća pažnju na njega, dok, kada ne plače, onda ne obraća pažnju na njega. Kako vreme prolazi dete, usled povezivanja ponašanja sa reakcijom počinje ponekad namerno da plače čak i onda kada je sve u redu samo da bi majka obratila pažnju na njega. Tako nastaju prvi koraci ka manipulaciji, odnosno, jednoj vrsti laganja. Dakle, prve korake ka razvijanju mehanizama za laganje i manipulaciju razvijamo već sa 2-3 godine starosti i oni vremenom polako postaju sastavni deo naše ličnosti, podsvesti i navika. Brži i lakši put putem kog dolazimo brže i lakše do onoga što želimo, ali, koristimo ih i kao odbrambeni mehanizam. Laž se može koristiti i kao sredstvo odbrane ali isto tako se može koristiti i za napad. U 8.000 godina zabeležene istorije čovečanstva jedini uspešni mehanizam za neutralisanje štetnih posledica laganja i laži koji je čovek smislio a da je efikasan i da je u skladu sa zakonom i moralnim, ljudskim i etičkim načelima jeste poligraf, odnosno poligrafsko testiranje.
POLIGRAF KAO JEDINO SREDSTVO ZA USPEŠNU “BORBU”
Poligrafsko testiranje, odnosno, po stručnom nazivu, psihofiziološka detekcija obmane pripada kategorijski oblasti koja se naziva procena kredibiliteta i prvi put se u javnosti pojavljuje 1921 godine u SAD, kada je profesor sa univerziteta Berkli u Kaliforniji, Dr. Džon Larson, kreirao prvu verziju poligraf instrumenta. Prva ozbiljna zvanična primena poligrafa je bila u vreme drugog svetskog rata, kada je poligraf korišćen od strane Američke kontra-obaveštajne službe u za demaskiranje Nemačkih obaveštajaca i dvostrukih agenata koji operišu na tlu Amerike, prvenstveno na istočnoj obali SAD. U zvaničnu redovnu upotrebu u celokupnom bezbednosnom aparatu SAD ulazi pedesetih godina prošlog veka. Vremenom su razni naučnici koji su se bavili fenomenom procene kredibiliteta davali svako svoj doprinos napretku u proceni kredibiliteta svojim novim saznanjima, pa se u skladu sa tim usavršavala tehnika ispitivanja, procedura kao i fizički sam instrument poligraf. Analogni instrumenti su se koristili sve do 1992 godine kada su zamenjeni sa kompjuterizovanim poligraf sistemom, odnosno, digitalnim poligrafom, što predstavlja poligraf kakav danas poznajemo.
KONSTANTANO USAVRŠAVANJE
Danas, postoji regulatorno telo koje reguliše proceduru testiranja, licencira fizička i pravna lica, određuje procedure, odobrava i zabranjuje formate testova kao i tehnike ispitivanja. Američka vlada, koja prednjači u obimu istraživanja kao I u finansiranju novih eksperimanata, odvaja ogromna sredstva samo za sprovođenje eksperimenta i istraživanja vezana za poligraf. Sve tehnike i formati se kreiraju i testiraju na univerzitetima, godinama, ponekad I decenijama. Prvenstveno na “Džon Hopkins” (John Hopkins) univerzitetu, koji je najviše invloviran u ovu vrstu istraživanja, validacije I verifikacija i, kao takav, je univerzitet koji je do sada najviše učestvovao u procesima veznim za odobravanja ili diskreditaciju procedura, instrumenata, tehnika i formata pitanja koji su deo procedura poligrafskog testiranja. Drugi najvažniji u tom smislu je univerzitet „Juta“ (Utah), u Američkoj drđavi Juta, iako, I na drugim univerzitetima širom SAD se takođe sprovode slična istraživanja. Razlog diverzifikacije je čisto naučnog principa, a baziran je na činjenici da ukoliko više nezavisnih entiteta sprovodi identična testiranja nezavisno jedan od drugog i dođu do istog rezultata onda taj rezultat sam po sebi dobija na relavantnosti i validnosti. Ministarstvo odbrane Sjedinjenih Američkih Država – DOD (Department od Defence) sprovodi nezavisno svoja istraživanja, a takođe i brojni samostalni stručnjaci dobijaju finansijska sredstva za istraživanje od vlade SAD, svi radeći na istom cilju, kako bi podigli novi procene kredibiliteta na najviši mogući nivo. Navodim SAD kao najvalidniji primer jer je poligraf nastao u SAD, u SAD se obavi najveći broj poligraf testova godišnje, u SAD je poligraf najviše inkorporiran u društvo, poslovni pa pravosudni sistem, i ima najveću i najširu primenu. Takođe, vlada SAD sprovodi ubedljivo najviše istraživanja, ispitivanja i eksperimenata vezano za poligraf, objavljuju najviše stručne literature, imaju najveći broj stručnih usavršavanja, asocijacija, seminara i stručnih obuka na svetu, i to ubedljivo. U Americi najozbiljnije shvataju fenomen poligrafa, najviše se bave istim i najviše ga proučavaju u svakom smislu, takođe, najdalje su otišli u svemu vezano za poligraf, izdvajaju ozbiljna finansijska sredstva na godišnjem nivou za „research and developement“– istraživanje i razvoj poligrafa na svetu, u pitanju su desetine čak i stotine miliona dolara na godišnjem nivou koja se odvajaju za istraživanja vezana isključivo za poligraf. Sve je organizovano i kontrolisano na zavidnom nivou. Postoji jedna tehnika poligraf ispitivanja koja se zove CIT – concealed information test i taj poligraf test je statistički precizan 99.94%, i koristi se kao zvaničan dokaz na sudu u sledećim državama-Japan, Indija, SAD, i od skoro, Mađarska. Licima se u navedenim državama izriče sudska presuda na osnovu rezultata sa CIT poligraf testa i ta lica se osuđuju na zatvorske kazne na osnovu rezultata sa CIT poligraf testa. Japanska policija koristi isključivo CIT poligraf test u policijskim istragama.
Autor teksta
Nikola Novak
